ریزمغذی‌های گیاهی یا فیتونوترینت

  • آبمیوه با رنگ‌های متنوع برای مواد غذایی متنوع
    آبمیوه با رنگ‌های متنوع برای مواد غذایی متنوع

گياهان منبع بسياري از مواد شيميايي هستند كه به عنوان تركيب دارويي مصرف مي‌شوند. آنها حاوي هزاران ماده شيميايي طبيعي به نام «فيتونوترينت» (مواد مغذي گياهي) هستند. اين ترکيبات خاص در درجه اول به محافظت از گياهان در مقابل ميکروب‌ها، قارچ‌ها و ديگر عوامل مخرب بيروني کمک مي‌کنند.
نه‌ تنها ميوه‌ها و سبزيجات حاوي فيتونوترينت هستند، بلکه اين ترکيبات خوراکي در غلات سبوس‌دار، مغزها، لوبيا و چاي هم وجود دارند. رنگهاي متنوع آبميوه مواد مغذي، فيتونوترينتها، ويتامينها و مواد کاني بيشتري به بدن مي رساند. در ادامه با نشريه نهنگ نو همراه باشيد تا بيشتر به آن‌ها بپردازيم.  
برخلاف ويتامين‌ها و مواد معدني که براي ادامه حيات بدن ضروري به‌شمار مي‌روند، فيتونوترينت در گروه مواد مغذي ضروري قرار نمي‌گيرند. اما دريافت فيتونوترينت‌ها قطعا مي‌تواند به پيشگيري از مبتلا شدن به بيماري‌هاي مختلف کمک کند و حتي نقش مثبتي در بهبودبخشي به عملکردهاي بدني داشته باشد.

فوتونوترینت ها در چرخه تولید ترکیبات و انرژی از نور در گیاهان به وجود می‌آیند. انواع مختلف فیتونوترینت‌ها به دلیل موقعیت‌های مختلف جغرافیایی روی زمین وجود دارد. جالب است بدانيد که دانشمندان تاکنون بيش از 25 هزار نوع فيتونوترينت را کشف کرده‌اند. در ادامه اين مطلب به بررسي چند مورد از مهم‌ترين فيتونوترينت‌ها شامل کاروتنوئيدها، فلاونوئيدها، فيتواستروژنها، و اسيد لاژيک خواهيم پرداخت.
 
کاروتنوئيدها

کارتنوئیدها در ساختار رنگریزه‌های فوتوسنتزی گیاهان نقش موثری دارند. در فصل‌هایی که زاویه تابشی خورشید کوچکتر می‌شود، اغلب گیاهان با استفاده از رنگریزه‌های کاروتنوئیدی به تولید انرژی می‌پردازند. انواع ميوه‌ها و سبزيجات زرد، نارنجي و قرمز بيش از 600 گونه کاروتنوئيد را درون خودشان جاي داه‌اند. کاروتنوئيدها در بدن عملکرد آنتي‌اکسيداني دارند و بنابراين با راديکال‌هاي آزادي که به بافت‌هاي بدن آسيب مي‌رسانند، مبارزه مي‌کنند. مهم‌ترين انواع کاروتنوئيد‌ها عبارتند از آلفا‌ـ‌کاروتن، بتا‌ـ‌کاروتن و بتا‌ـ‌کريپتوکسانتين. بدن انسان مي‌تواند همه اين کاروتنوئيد‌ها را به ويتامين A تبديل کند. خوراکي‌هايي مانند هويج، کدو حلوايي و سيب‌زميني شيرين از بهترين گزينه‌ها براي دريافت کاروتنوئيد‌ها هستند. کاروتنوئيد‌ مهم بعدي ليکوپن است که در گوجه‌فرنگي، هندوانه و گريپ‌فروت يافت مي‌شود و محققان تاکنون بارها بر ارتباط ميان مصرف ليکوپن و کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات تاکيد کرده‌اند. لوتئين و زيگزانتين هم دو نوع ديگر از کاروتنوئيد‌هاي مهم به‌شمار مي‌روند که در اسفناج، کلم کيل و کلم‌برگ سبز يافت مي‌شوند و در گروه بهترين ترکيبات براي محافظت از سلامت چشم قرار مي‌گيرند.
از ديگر کارتنوئيدهاي مفيد مي‌توان به کارتنوئيدهاي كروسين، كروستين و دي متيل كروستين موجود در زعفران اشاره کرد که از اجزاي اصلي آن محسوب مي‌شوند. گرچه زعفران داراي رنگدانه هاي عمومي کارتنوئيدي (آلفا و بتا کاروتنوئيد، ليکوپن و گزانتين) است، رنگ با قابليت بالاي آن مربوط به استرهاي کروستين مي‌باشد. اثر اين کارتنوئيدها بر پاسخ ايمني بدن مشاهده شده است.
 
فلاونوئيدها
تعداد زيادي از فيتونوترينت‌ها در گروه فلاونوئيدها قرار مي‌گيرند. مهم‌ترين انواع فلاونوئيدها نيز کاتچين و هسپريدين هستند. دمنوش گياه مورد از بهترين منابع براي دريافت کاتچين به‌شمار مي‌رود،‌ درحالي که ديگر انواع چاي نيز حاوي مقادير قابل توجهي از کاتچين هستند. دريافت منظم و مستمر کاتچين با کاهش خطر ابتلا به سرطان‌هاي مختلف مرتبط است. هسپريدين هم در انواع ميوه‌هاي مرکباتي يافت مي‌شود و به‌خاطر نقش‌آفريني آنتي‌اکسيداني خاصش به‌خوبي التهاب را در بدن کاهش مي‌دهد و درنتيجه به پيشگيري از ابتلا به بيماري‌هاي مزمن کمک مي‌کند. فلاونول‌ها نيز در گروه فلاونوئيدها قرار مي‌گيرند که معروف‌ترين آنها کوئرستين است. براي دريافت کوئرستين مي‌تواني از سيب، انواع توت‌ها، کلم کيل و پياز استفاده کرد. دريافت کوئرستين مي‌تواند به کاهش خطر ابتلا به آسم، انواع سرطان‌ها و بيماري عروق کرونر قلب کمک کند.
 
فيتواستروژن‌ها
فيتواستروژن‌ها به‌دليل ساختار مشابهشان با استروژن مي‌توانند اثراتي مانند هورمون استروژن به‌وجود بياورند. ايزوفلاون را مهم‌ترين نوع فيتواستروژن‌ها دانسته‌اند که در پنج انگشت (Vitex) و سويا يافت مي‌شود و دريافت منظم آن مي‌تواند خطر ابتلا به سرطان اندومتريال و خطر تضعيف استخوان‌ها را در ميان زنان کاهش دهد. ليگنان‌ها نيز نوع مهم ديگري از فيتواستروژن‌ها هستند که اثراتي شبيه به استروژن دارند. مهم‌ترين منابع براي دريافت ليگنان‌ها نيز عبارتند از بذر کتان و کنجد.
 
اسيد الاژيک
اسيد الاژيک در انواع توت‌ها و بعضي از انواع گياهان يافت مي‌شود. هلو، انار، تمشک، گيلاس، آلو، گردو و بادام از مهم‌ترين منابع براي دريافت اسيد الاژيک هستند. محققان تاکنون بارها ثابت کرده‌اند که اسيد الاژيک مي‌تواند به محافظت از بدن در برابر سرطان‌هاي مختلف کمک کند. آهسته‌تر کردن رشد سلول‌هاي سرطاني و کمک به کبد در راستاي خنثي‌سازي ترکيبات شيميايي سرطان‌زا، دو کارکرد مهم اسيد الاژيک هستند که مورد توجه محققان و دانشمندان قرار گرفته است.