مواد موثره و ترکیبات هلو، گلابی و انگور

  • ترکیبات متابولیتی موثره هلو، انگور، گلابی
    ترکیبات متابولیتی موثره هلو، انگور، گلابی

علي‌رغم پيشرفت‌هاي علم شيمي آلي، گياهان هنوز هم به عنوان منبع مهم تجاري براي تهيه و تامين ترکيبات شيميايي و طبيعي مورد استفاده هستند. امروزه، بيش از يک چهارم داروهاي تهيه شده در دنيا داراي منشاء گياهي هستند که يا مستقيما از گياهان عصاره‌گيري شده‌اند و يا براساس ترکيب گياهي، مدوله و سنتز شده‌اند. در اين بهره‌گيري توجه به ترکيبات آلي توليدي در گياه از جمله متابوليت‌هاي اوليه و ثانويه مهم است.اسانس از مهم‌ترین متابولیت‌های ثانویه به شمار می‌رود. بنابراین، میوه‌های معطر و آروماتیک مشهور هدف تحقیقات زیادی قرار می‌گیرند. استفاده از اسانس‌های میوه‌های معطر در داروسازی و صنایع غذایی و حتی صنایع شیمیایی مثل رنگ و نساجی و غیره رایج شده است. در این مقاله از نشریه نهنگ نو، به بررسی ترکیبات متابولیتی میوه‌های تابستانی هلو، انگور و گلابی پرداخته‌ایم.

در علم بيوشيمي مواد شرکت‌کننده در متابوليسم يا سوخت و ساز سلولي را متابوليت مي‌نامند. در واقع متابوليت‌ها ترکيبات واسطه يا محصول سوخت و ساز سلول زنده هستند و معمولاً اشاره به مولکول‌هاي کوچک شرکت‌کننده در سوخت و ساز سلولي دارد.
متابوليت اوليه مستقيماً در رشد و متابوليسم گياه درگير هستند و شامل کربوهيدرات‌ها، ليپيدها، پروتئين‌ها و اسيدهاي نوکلئيک مي‌شوند. در گياهان متابوليت‌هاي اوليه طي فرايند فتوسنتز توليد شده و سپس در ساخت ترکيبات سلول نقش آفريني مي‌کنند. متابوليت‌هاي ثانويه گياهي ترکيباتي هستند که توسط سلول‌هاي گياه توليد مي‌شوند. گياهان و قارچ‌ها حاوي مسيرهاي متابوليکي متنوعي هستند که از مسيرهاي توليد متابوليت‌هاي اوليه منشعب شده و منجر به توليد ترکيباتي مي‌شوند که موجود زنده به آن‌ها از نظر ادامه حيات نيازي ندارد. مجموعه اين راه‌هاي متابوليکي حاشيه‌اي را متابوليسم ثانويه گويند. فرآورده‌هايي را که از راه‌هاي زيستي حاشيه‌اي توليد مي‌شوند متابوليک ثانويه مي‌نامند. برخي گروه‌هاي متابوليت ثانويه شامل گروه‌هاي زير هستند:
آلکالوئيدها، ترپنوئيدها، فلاونوئيدها، ليگنين، و ليگنان‌ها
روش‌هاي زيست‌فناوري و تکنيک‌هاي نوين براي افزايش توليد متابوليت‌ها در گياهان وجود دارند که با توجه ظرفيت اين مقال فقط به بيان چکيده چند مورد از آن‌ها بسنده مي‌کنيم:
روش‌هايي مانند کشت بافت و سلول، مهندسي متابوليت، اصلاح، نانوتکنولوژي، روش‌هاي به زراعي و به نژادي، فقط چند مورد از روش‌هايي است که محققان آن‌ها را به کار مي‌گيرند تا از نظر اقتصادي بتوان داروها و فرآورده‌هاي به روز و اقتصادي به دست آورد.
در ادامه به معرفي برخي خواص ميوه‌هاي تابستاني مثل انگور، گلابي و هلو مي‌پردازيم. کربوهيدرات گلابي و پروتئين انگور مثالي از متابوليت‌هاي اوليه هستند:
انگور، هلو و گلابي ميوه‌هاي تابستاني که خواص مفيد و دارويي دارند.

ترکيبات فنولي از مهمترين متابوليت‌هاي ثانويه در گياهان هستند که بيوسنتز آن‌ها در پوست ميوه انگور و ساير بافت‌هاي گياهي، از طريق دو مسير اسيد شيکميک و استات– موالونات تحت تاثير مرحله نموي گياه و فاکتور‌هاي بيروني انجام مي‌گيرد. به طور کلي ترکيبات فنولي در انگور به دو گروه اصلي تقسيم مي‌شوند که عبارتند از غيرفلاونوئيدها (هيدروکسي بنزوئيک اسيدها، هيدروکسي سيناميک اسيدها و استيلبن‌ها) و فلاونوئيدها (آنتوسيانين‌ها، فلاونول‌ها و فلاوانول‌ها). غيرفلاونوئيدها ترکيبات کوچکتري هستند که اغلب به ترکيبات فلاونوئيدي متصل شده و در واکنش قهوه‌اي شدن آب ميوه، عطر و تلخي ميوه نقش دارند اما اثرات آن‌ها نسبت به ترکيبات فلاونوئيدي کمتر است. يکي از ترکيبات فنولي آنتوسيانين‌ها هستند که آنتوسيانين‌هاي موجود در انگور شامل سيانيدين، دلفينيدين، پئونيدين، مالويدين وپتونيدين مي‌باشند که اثرات دارويي متعدد براي آن‌ها گزارش شده است. ترکيبات فنولي در گياهان داراي فعاليت‌هاي متعددي، از قبيل تنظيم فعاليت‌هاي نموي و واکنش‌هاي دفاعي گياهان در مقابل عوامل زنده و غير زنده هستند. انگور براي سلامتي قلب، ريه و کليه نافع است و به علت داشتن املاح و مواد سلولزي، ملين و مدر بوده و براي درمان يبوست مفيد است. هم چنین این میوه براي مبتلايان به اوره بالاي خون (نقرس) نیز مفيد است. اين ميوه نه تنها قند را افزايش نداده، بلکه در کاهش آن نيز موثر است.

اسانس هاي گياهي هلو و شلیل به طور گسترده در صنایع غذایی استفاده می‌شود. این اسانس‌ها در بيشتر حالات داراي خاصيت ضدميکروبي، آللوپاتي و زيست تنظيمي هستند.

گلابي سرشار از فيبر لينين و موثر در کاهش کلسترول خون است. هر دو گلابي و هلو سرشار از ويتامين‌هاي مفيد از جمله ث هستند. کربوهيدرات از متابوليت‌هاي اوليه گلابي است. کلسيم گلابي بيشتر از هلو است. در عوض، هلو پتاسيم بيشتري از گلابي دارد. انگور پروتئين دارد. فسفر هلو از سايرين بيشتر است.